Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yöntemi Kapsamında Yapı Ürünlerinin Çevresel Etkilerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Model Önerisi

Arzuhan Burcu GÜLTEKİN, Gülser ÇELEBİ
2.800 813

Öz


İnsanların sağlıklı olarak yaşamlarını sürdürebilmesi ve çevre kalitesinin iyileştirilmesi için yapı ürünlerinin çevresel etkileri yaşamları boyunca değerlendirilmelidir. Yaşam döngüsü olarak adlandırılan bu süreç, hammaddenin çıkarılması, üretim, yapım, kullanım, yıkım ve yıkım sonrası evreleri kapsar. Yapı ürünleri yaşam döngülerinin her evresinde farklı çevresel etkilere sebep olabilir. Uzun hizmet ömrüne sahip olan bu ürünler, kullanım evresi boyunca belirli yöntem ve aralıklarla bakım-onarım gerektirir. Yapı ürünleri, bakım-onarım yöntem ve aralıklarıyla ilişkili olarak kullanım evresinde insan sağlığını olumsuz etkileyen çevresel etkilere sebep olabilir. Bu amaçla bu çalışmada, yaşam döngüsü değerlendirme (YDD) yöntemi kapsamında yapı ürünlerinin çevresel etkilerinin yaşam döngüleri boyunca değerlendirilmesine yönelik açık uçlu bir model önerilmiştir. Bu model, duvar kağıtlarının kullanım evresindeki bakım-onarımının sebep olduğu çevresel etkilerin değerlendirildiği bir örnek çalışma ile somutlaştırılmıştır.


Tam metin:

PDF ÖZET

Referanslar


J. A. Kremers Architronic 4 (3) (1995) 1-3.

I. Boustead The International Journal of LCA 1 (3) (1996) 88-101.

M. Erlandsson, M. Borg Building and Environmen 38 (7) (2003) 919-938.

G. Çelebi, A.B. Aydın, Sürdürülebilir mimarlık yaklaşımında yapı malzemelerinin irdelenmesi, IV. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi, Bodrum-Türkiye, (2001) 457-464.

R. Fay, G. Treloar, U. Iyer-Raniga Building Research and Information 28 (1) (2000) 31-41.

S. Li, H. Li Journal Wuhan University of Technology 20 (3) (2005) 99-103.

S. Y. Chang, B. Morton Journal of Solid Waste Technology and Management 27 (1) (2001) 43-53.

V. M. John Waste Management 21 (3) (2001) 213-219.

C. L. StCarpenter, A. A. Oloufa Journal of Architectural Engineering 1 (2) (1995) 77-81.

J. Paulsen, Service life prediction for floor coverings, Proceedings of the International 8dbmc Conference, Vancouver-Kanada, (1999) 1467-1475.

J. Paulsen The International Journal of LCA 8 (4) (2003) 357-364.

J. Paulsen, Life cycle assessment for building products - with special focus on maintenance and impacts from the usage phase, Yüksek Lisans Tezi, KTH Royal Institute of Technology, Stockholm-Sweden, (1999).

A. Jonsson Environmental Impact Assessment Review 20 (2) (2000) 241-259.

Commission of the European Communities, Green paper on integrated product policy, Brussels, (2001) 6-7.

A. A. Jensen, J. Elkington, K. Christiansen, L. Hoffmann, B. T. Moller, A. Schmidt, F. Dijk, Life cycle assessment - a guide to approaches, experiences and information sources, Report to the European Environment Agency, Environmental Issues Series, No.6, Soborg, (1997) 13-16.

D. Menke, G. A. Davis, B. W. Vignon, Evaluation of life cycle assessment tools, University of Tennessee, Knoxville-USA, (1996) 3-16.

G. Çelebi, A.B. Aydın, Yapı sektörü - çevre ilişkisine dair bir yöntem irdelemesi: yaşam döngüsü değerlendirme (YDD), Çevre ve Ormancılık Şurası, Çevre ve Orman Bakanlığı, Antalya-Türkiye, (2005) 13-21.

J. Paulsen, Life cycle assessment for building products - the significance of the usage phase, Doktora Tezi, Kungliga Tekniska Hogskolan, Stockholm-Sweden, (2001).

International Organization of Standardization (ISO), Environmental management - life cycle assessment - principles and framework, ISO 14040, Geneva, (2006) 1-20.

Trinius, W., Environmental assessment in building and construction - goal and scope definition as key to methodology choices, Doktora Tezi, Kungliga Tekniska Hogskolan, Stockholm-İsveç (1999).

T. J. Skone Environmental Progress 19 (2) (2000) 92-100.

A.B. Gültekin, Yaşam boyu değerlendirme yöntemi kapsamında yapı ürünlerinin çevresel etkilerinin değerlendirilmesine yönelik bir model önerisi, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara-Türkiye, (2006).

B. L. P. Peuportier Energy and Buildings 33 (5) (2001) 443-450.

C. Cheuer, G. A. Keoleian, P. Reppe Energy and Buildings 35 (2003) 1049-1064.

J. Paulsen, LCA on floor coverings - Case study with special emphasis on the usage phase, Technical Report, Royal Institute of Technology, TRITA-BYMA 1999:7, Stockholm-Isveç, (1999) 10 – 13.

ISO, Environmental management - life cycle assessment - data documentation format, ISO/TS 14048: 2002, Geneva, (2002) 1 – 87.

A.B. Gültekin, G. Çelebi, Yapı malzemelerinin çevresel etkilerinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntem ve yasal düzenlemelerin Avrupa Birliği yapı sektörü kapsamında irdelenmesi, 3. Ulusal Yapı Malzemesi Kongresi ve Sergisi, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi, İstanbul-Türkiye, (2006) 504 - 515.

A.B. Gültekin, G. Çelebi, A comparative analysis of national environmental product declaration (EPD) schemes: a proposal for harmonisation, Built Environment and Information Technologies - CIB PGRC 2006, 1st International CIB Student Chapters Postgraduate Conference, Middle East Technical University, Ankara-Türkiye, (2006) 483 – 498.

PricewaterHouse Coopers, Comparative study of national schemes aiming to analyse the problems of LCA tools (connected with e.g. hazardous substances) and the environmental aspects in the harmonised standards (study for the European Commission, DG Enterprise), Interim Report Current Situation and Options for Harmonization, Report Number: GRMS/GES/ECP/, Utrecht, (2002) 1-77.

G. Çelebi, A.B. Aydın, Architectural responsibilities within the context of sustainability, Livable Architecture and Environments International Congress, Karadeniz Technical University, Trabzon-Türkiye, (2001) 140-146.

ISO, Environmental management - life cycle assessment - examples of application of ISO 14041 to goal and scope definition and inventory analysis, ISO/TR 14049: 2003(E), Geneva, (2003) 1-43.

H. A. Udo de Haes, A. Jolliet The International Journal of Life Cycle Assessment 4 (2) (1999) 75-80.

ISO, Environmental management - life cycle impact assessment - examples of application of ISO 14042, ISO/TR 14047: 2003(E), Geneva, (2003) 1-87.

E. G. Hertwich, J. K. Hammitt The International Journal of Life Cycle Assessment 6 (1) (2001) 5- 12.

E. G. Hertwich, J. K. Hammitt The International Journal of Life Cycle Assessment 6 (5) (2001) 265-272.

Paulsen, J., Life cycle impact of floor coverings -A model for the contribution of the usage phase, Proceedings of the International CEB Conference, Construction and the Environment, Gavle-Sweden, (1998) 67 -76.

O. Jolliet, M. Margni, R. Charles, S. Humbert, J. Payet, G. Rebitzer, R. Rosenbaum The International Journal of Life Cycle Assessment 8 (6) (2003) 324-330.

M. Margni, Source to intake modeling in life cycle impact assessment, Doktora Tezi, EPFL - Ecole Polytechnique Federale De Lausanne, Lozan-İsviçre, (2003).

G. Weir, T. Muneer Energy Conversion and Management 39 (3 - 4) (1998) 243-256.

A.B. Aydın, E. Sancak, Beton ve beton ürünlerinin çevresel etkileri (The environmental impacts of concrete and concrete products), MTET 2005 - 1st International Vocational and Technical Education Technologies Congress, Marmara University, Istanbul-Türkiye, (2005).

D. I. Eryıldız, A. B. Aydın Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 20 (1) (2005) 107-123.

A.B. Aydın, E. Sancak, Yapı sektörü - çevre ilişkisi bağlamında çimento ve beton üretiminin çevresel etkilerinin irdelenmesi (The evaluation of cement and concrete production within the context of building sector - environment relationship), 4th International Advanced Technologies Symposium, Selcuk University, Konya-Türkiye, (2005) 1057-1062.

ISO, Environmental management – life cycle assessment – requirements and guidelines, ISO 14044, Geneva, (2006) 1-46.

Türk Standardları Enstitüsü (TSE), Çevre yönetimi - hayat boyu değerlendirme - prensipler ve çerçeve, TS EN ISO 14040, Ankara, (1998) 1-12.

TSE, Çevre yönetimi - hayat boyu değerlendirme - amaç ve kapsam tarifi ile envanter analizi, TS EN ISO 14041, Ankara, (2003) 1-22.

TSE, Çevre yönetimi - hayat boyu değerlendirme - hayat boyu etki değerlendirmesi, TS EN ISO 14042, Ankara, (2002) 1-16.

TSE, Çevre yönetimi - hayat boyu değerlendirme - hayat boyu yorumu, TS EN ISO 14043, Ankara, (2003) 1-18.

J. Paulsen, M. Borg The International Journal of LCA 8 (3) (2003) 142-150.

G. Çelebi, A.B. Aydın, Sürdürülebilir mimarlık ve yapı malzemelerinin yaşam döngüleri kapsamında irdelenmesi, Yapı Malzemesi Kurultayı 2003, Yapı Endüstri Merkezi - İMSAD (İnşaat Malzemesi Sanayicileri Derneği), İstanbul-Türkiye, (2003).

J. Paulsen, G. Augenbroe The International Journal of Low Energy and Sustainable Buildings 1 (2000) 12-21.

TSE, Duvar kaplamaları - rulo halinde - son işlemi tamamlanmış duvar kâğıtları, duvar vinilleri ve plastik duvar kaplamalarının özellikleri, TS 5228-1 EN 233, Ankara, (2005) 1-9.

TSE, Duvar kaplamaları – rulo halinde – ağır hizmet duvar kaplamaları – bölüm 1: özellikler, TS 5228-3-1 EN 259-1, Ankara, (2003) 1-7.

TSE, Duvar kaplamaları - rulo halinde - ağır hizmet duvar kaplamaları - bölüm 2: darbe direncinin tayini, TS 5228-3-1 EN 259-2, Ankara, (2003) 1-2.

TSE, Duvar kaplamaları - terimler, tarifler ve semboller, TS 5228-5 EN 235, Ankara, (2005) 1-11.

TSE, Duvar kaplamaları - rulo halinde - tekstil duvar kaplamalarının özellikleri, TS 5228-4 EN 266, Ankara, (1999) 1-10.

TSE, Duvar kaplamaları - rulo halinde - sonradan dekore edilen özellikler, TS 5228-2 EN 234, Ankara, (1999) 1-13.

TSE, Duvar kağıdı – baz, TS 11944, Ankara, (1996) 1-9.

TSE, Kağıt ve karton - ortalama kalite tayini için numune alma, TS 635 EN ISO 186, Ankara, (2003) 1-11.

ISO, Paper and board - sampling to determine average quality, ISO 186, Geneva, (2002) 1-15.

Nederlands Normalisatie Instituut (NEN), Wallcoverings in roll form – determination of dimensions, straightness, spongeability and washability, NEN-EN 12956, Hollanda, (1999) 1-11.

Deutsches Institut fur Normung (DIN), Wallcoverings in roll form – vocabulary and symbols, DIN EN 235, Almanya, (2002) 1-13.

G. Çelebi, Mimari biçimlendirmede esneklik sınırlarının belirlenmesine ilişkin kavramsal bir model, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara-Türkiye, (1994).

M. A. J. Huijbregts, L. Breedveld, G. Huppes, A. Koning, L. Oers, S. Suh Journal of Cleaner Production 11 (2003) 737-748.

P. Osset Industry and Environment, 19 (2) (1996) 32-33.

L. F. D. Guanghong, W. Jinsong, L. S. Q. D. Xuebao Journal of Tsinghua Unversity 42 (6) (2002) 783-786.

J.A. Todd, Practical approaches to LCA impact assessment, Proceedings of the Air & Waste Management Association's Annual Meeting & Exhibition, Nashville-USA (1996) 15.

A. Jonsson, Building and Environment 35 (3) (2000) 223-238.

L. Courard, C. Rademaker, P. Teller Materials and Structures 34 (241) (2001) 404-412.

M. Gorree, J. B. Guinee, G. Huppes, L. Oers The International Journal of Life Cycle Assessment 7 (3) (2002) 158-166.

R. Ries, A. Mahdavi Journal of Computing in Civil Engineering 15 (1) (2001) 59-66.

N. Kohler, T. Lutzkendorf Building Research and Information 30 (5) (2002) 338-348.

Environmental Protection Agency, Part III - National emission standards for hazardous air pollutants: paper and other web coating; final rules, Federal Register, 67 (233) (2002) 72330 – 72362.

A. Güven, Ö. Kahvecioğlu, G. Kartal, S. Timur, Metalurji Dergisi 136 (2003) 47-53.

A. Güven, Ö. Kahvecioğlu, G. Kartal, S. Timur, Metalurji Dergisi 138 (2004) 64-71.

D. W. Pennington The International Journal of Life Cycle Assessment 6 (2) (2001) 89-95.

W. Krewitt, A. Trukenmuller, T. M. Bachmann, T. Heck The International Journal of Life Cycle Assessment 6 (4) (2001) 199-210.

H. Edgar, Toxic equivalency: addressing human health effects in life cycle impact assessment, Energy and Resources Group, University of California, California-USA, (1999) 17-27.

A. Schmidt, J. E. Jelnes, L. E. Hansen, Health impacts and life cycle assessment: product life cycle assessment - principles and methodology, Nordic Council of Ministers, Copenhagen, (1992) 9-10.

J. Kames, O. Lind Fuel and Energy 37 (3) (1996) 223-230.

M. Hippelein, M. Rugamer International Journal of Environment Health 207 (2004) 379-385.

B. Gutarowska, Z. Zakowska International Biodeterioration & Biodegradation 49 (2002) 299- 305.

K. N. Yu Building and Environment 29 (1) (1994) 1-3.

P. Crettaz, D. W. Pennington, L. Rhomberg, K. Brand, O. Jolliet Risk Analysis 22 (5) (2002) 931-946.

D. W. Pennington, P. Crettaz, A. Tauxe, L. Rhomberg, K. Brand, O. Jolliet, Risk Analysis 22 (5) (2002) 947-963.

A. Colombo, M. De Bortoli, E. Pecchio, H. Schauenburg, H. Schlitt, H. Vissers The Science of the Total Environment 91 (1990) 237-249.